Dit tumortype bevindt zich in de hypofyse. De hypofyse ligt net onder het centrum van de hersenen.

De hypofyse bestaat uit twee delen: een adenohypofyse en een neurohypofyse. Hypofysetumoren bij honden ontstaan meestal uit de adenohypofyse.

Gedrag

De meeste hypofysetumoren zijn goedaardig (hypofyseadenomen). Ze variëren in grootte van kleine microtumoren die nauwelijks groeien tot grote tumoren die druk kunnen uitoefenen op naburige weefsels of deze binnendringen. Bovendien kunnen hypofysetumoren overmatig hormonen afscheiden.

In de adenohypofyse worden verschillende hormonen geproduceerd en uitgescheiden. Hypofysetumoren kunnen zowel functioneel (actief hormonen afscheiden) als niet-functioneel (geen hormoonsecretie) zijn. Bij honden is het meest gediagnosticeerde type hypofysetumor een adrenocorticotroop hormoon (ACTH)-afscheidende tumor. Het overmatig vrijgegeven ACTH zal aan de bijnieren een signaal geven dat ze meer cortisol moeten produceren. Deze ongecontroleerde en overmatige cortisolproductie staat bekend als hypercortisolisme of het syndroom van Cushing. In de meeste gevallen (~75%) wordt hypercortisolisme veroorzaakt door hypofysetumoren, wat hypofyse-afhankelijk hypercortisolisme (PDH) wordt genoemd. In 25% van de gevallen wordt hypercortisolisme veroorzaakt door bijniertumoren of bijnierdisfunctie, wat bijnierafhankelijk hypercortisolisme (ADH) wordt genoemd – hierover meer via bijnierschorstumoren.

Hypofysetumoren kunnen ook groeihormoon afscheiden. Deze zijn veel zeldzamer dan hypofysetumoren die ACTH afscheiden.

Voorkomen

PDH komt voor bij ongeveer 1 op 500 honden en vooral voor bij honden van middelbare tot oudere leeftijd. De prevalentie van (kleine) niet-functionele hypofysetumoren kan worden onderschat, omdat ze geen klinische symptomen veroorzaken.

Raspredispositie

Een hoger risico op het ontwikkelen van het syndroom van Cushing is gemeld voor de volgende rassen: bassethond, bichon frisé, borderterriër, teckel, Duitse herder, Ierse setter, dwergschnauzer, miniatuurpoedel en Yorkshire terrier.

Symptomen

De manifestatie van hypercortisolisme komt vaak traag op gang en de symptomen kunnen langzaam vorderen. De meest voorkomende klinische symptomen bij honden met PDH zijn overmatig eten en drinken, vaak plassen, spierzwakte, ophoping van vet in de buik, hijgen, progressieve bilaterale alopecia, dunner worden van de huid en slechte wondgenezing. Wanneer de hypofysetumor groot is, kan de druk uitgeoefend door de tumor op naburige hersenweefsel neurologische symptomen veroorzaken, zoals een gebrek aan eetlust, lethargie en veranderd gedrag.

De dierenarts kan het syndroom van Cushing vermoeden op basis van de medische voorgeschiedenis van de hond, klinische symptomen en de resultaten van labo-analyses zoals bloed- en urinetests. Om de diagnose te bevestigen, moet de dierenarts endocriene tests uitvoeren.

Bloed- en urine-onderzoek

Aanbevolen endocriene tests omvatten de lage dosis dexamethason suppressie test (LDDST), of de urinaire corticoïde:creatinine ratio (UCCR) in combinatie met de orale hoge dosis dexamethason suppressie test (HDDST). Voor de LDDST zijn drie bloedmonsters nodig: één voor injectie van dexamethason en één 4 en 8 uur daarna. Via deze test worden verschillende patronen aan cortisolrespons weergegeven en gebruikt om een diagnose te stellen en de oorsprong van hypercortisolisme (hypofyse versus bijnier) te bepalen. De UCCR wordt gemeten via de eerste ochtendurine (geeft de opstapeling van cortisolsecretie gedurende de nacht weer). Urinemonsters worden op twee achtereenvolgende dagen thuis afgenomen in de eigen omgeving van de hond, enkele dagen na een stressvolle gebeurtenis, zoals een bezoek aan de dierenarts. Op de tweede dag worden tabletten dexamethason toegediend (HDDST) en op de derde dag wordt er weer een urinemonster afgenomen. Bijvoorbeeld, op maandag gaat de hond naar de dierenarts, op vrijdag verzamelt de eigenaar ochtendurine en dient de hond de dexamethasontabletten toe, op zaterdag verzamelt de eigenaar opnieuw de ochtendurine. Beide urinemonsters (van vrijdag en zaterdag) worden vervolgens naar een geschikt medisch laboratorium gestuurd. Beide tests, de LDDST en de UCCR in combinatie met HDDST, kunnen dienen als screenings- en differentiatietest.

Beeldvorming

Om de grootte van de hypofysetumor te evalueren en zo de behandelingsaanpak aan te passen moet diagnostische beeldvorming met CT of MRI worden uitgevoerd.

Honden met PDH kunnen worden behandeld foor middel van chirurgie, radiotherapie en/of via medicatie.

Chirurgie

Hypofyse-chirurgie (hypofysectomie) bij honden wordt uitgevoerd doorheen het transsfenoïdale bot (door de neus en het wigvormig bot), waarbij de gehele hypofyse wordt verwijderd. Dit betekent dat na deze ingreep er geen hypofyse meer is om bepaalde hormonen aan te maken. Deze zullen dus ter compensatie levenslang aan de hond dienen toegediend te worden. Hypofysectomie is een behandelingsoptie met een hoog slaagpercentage, maar kan alleen worden uitgevoerd in grote veterinaire gespecialiseerde centra met een vast team aan ervaren chirurgen, anesthesisten, intensieve zorgenspecialisten en endocrinologen. Hypofysectomie wordt routinematig uitgevoerd op

• Dierenartsenpraktijk Akuut, België
• De Faculteit Diergeneeskunde in Bologna, Italië
• De Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht, Nederland

(niet-limiterende lijst)

Radiotherapie

Radiotherapie kan ingezet worden bij grote hypofysetumoren om de tumorgrootte te verkleinen en neurologische symptomen te verminderen, maar heeft beperkt succes bij het beheersen van het overmatig aanmaken van cortisol. Bijgevolg kan een aanvullende therapie met het geneesmiddel trilostane tijdelijk of permanent nodig zijn. Net als bij hypofysectomie kan radiotherapie slechts in een beperkt aantal gespecialiseerde dierenklinieken worden uitgevoerd.

Medicatie

Honden met PDH worden vaak behandeld met medicijnen, waarvoor trilostane het favoriete medicijn is. Trilostane remt een bijnierenzym dat nodig is voor de productie van cortisol. Op zichzelf is trilostane effectief voor het beheersen van de klinische symptomen die gepaard gaan met een te hoog gehalte aan cortisol, maar remt het de groei van hypofysetumoren niet. Trilostane wordt snel opgenomen uit het maagdarmkanaal en moet altijd met voedsel worden opgenomen. De optimale dosis trilostaan varieert aanzienlijk tussen patiënten. Men raadt aan te starten met een lage dosis en de werking ervan te evalueren met de ACTH-stimulatietest. Twee tot drie uur na toediening van trilostane met voedsel aan de hond injecteert de dierenarts de hond met synthetisch ACTH. Vervolgens wordt binnen het uur een bloedmonster genomen en geanalyseerd op cortisolrespons op de ACTH (ACTH-stimulatietest). De dierenarts zal bij de interpretatie van de resultaten van de ACTH-stimulatietest altijd rekening houden met de klinische symptomen van de hond. De ACTH-stimulatietest moet 2 tot 3 weken na het begin van de behandeling worden uitgevoerd en moet na elke aanpassing van de dosis worden herhaald. Bij een stabiele dosering is elke 6 maanden testen voldoende.

Een andere medische behandelingsoptie is mitotaan, maar wordt alleen toegepast bij honden waarbij medische behandeling met trilostane niet succesvol is.

De prognose van PDH hangt sterk af van de grootte van de hypofysetumor. Bij honden met grote hypofysetumoren werden de beste resultaten bekomen via een chirurgische ingreep of bestraling. Bij honden met hypofyse-microtumoren is de prognose meestal goed wanneer hypercortisolisme correct wordt behandeld met trilostane.

In een retrospectief onderzoek met 85 honden met PDH die werden behandeld met trilostane, was de mediane overlevingstijd 852 dagen (interval 2-3210 dagen); 60/85 (70%) en 25/85 (29%) honden overleefden respectievelijk meer dan één en drie jaar. Een andere retrospectieve studie met 91 honden met PDH die werden behandeld met trilostane, rapporteerde een mediane overleving van 998 dagen (interval 26-1832 dagen). De grootte van de hypofysetumor in deze onderzoeken is onbekend.

Voor hypofysectomie werd een recidiefpercentage van 27% gemeld, waarbij recidief van hypercortisolisme het vaakst werd waargenomen na 555 dagen na de operatie. De mediane overlevingstijd in een studie met 300 honden waarbij hypofysectomie werd uitgevoerd was 781 dagen (interval van 0-3808 dagen) met een geschatte overleving van één en twee jaar van respectievelijk 84% en 80% van de behandelde honden. Het ziektevrije interval bij 257 honden was 951 dagen (bereik 31-3808 dagen). De meeste honden in deze studie hadden een vergrote hypofysetumor.